Họa sĩ dành hơn 20 năm dùng "vàng" làm màu vẽ, từng được trao bằng kỷ lục ở Việt Nam

 

Tác giả: Nguyễn Thị Kim Oanh (sưu tầm)

Trong bối cảnh mỹ thuật Việt Nam đang tìm kiếm những ngôn ngữ biểu đạt mới để khẳng định dấu ấn riêng trên bản đồ nghệ thuật quốc tế, dòng tranh họa vàng của Thiên Hải được giới chuyên môn đánh giá là một thử nghiệm táo bạo, hiếm gặp và giàu bản sắc Á Đông.

Họa sĩ Thiên Hải, tên thật là Vũ Khắc Điệp, sinh năm 1981. Anh được biết đến như nghệ sĩ thị giác sáng lập dòng tranh họa vàng trên kim loại – một kỹ thuật kết hợp giữa hội họa và kỹ thuật xi mạ truyền thống. Tháng 9/2025, anh được Tổ chức Kỷ lục Việt Nam trao bằng xác lập kỷ lục với bộ sưu tập 113 bức tranh họa vàng trên nền kim loại. Cùng thời điểm, Liên minh Kỷ lục Thế giới cũng vinh danh đây là bộ sưu tập tranh họa vàng có số lượng lớn nhất hiện nay.

Điều khiến dòng tranh này gây chú ý không chỉ nằm ở chất liệu quý hiếm, mà còn ở cách vàng được sử dụng như một “chất liệu sống”. Nếu trước đây vàng trong nghệ thuật chủ yếu xuất hiện dưới dạng dát quỳ hoặc mạ trang trí, thì Thiên Hải lại lựa chọn đưa vàng về trạng thái lỏng để trực tiếp tạo hình trên bề mặt tranh.

Để làm được điều đó, anh đã dành hơn 20 năm nghiên cứu, thử nghiệm và chấp nhận thất bại nhiều lần.

Theo họa sĩ Thiên Hải, thử thách lớn nhất của kỹ thuật họa vàng nằm ở công đoạn xử lý nhiệt. Chỉ cần sai lệch nhỏ trong việc điều chỉnh ánh sáng, kiểm soát ngọn lửa hay nhiệt độ cũng có thể phá hỏng toàn bộ tác phẩm. Vì vậy, mọi công đoạn từ xử lý kim loại nền, lựa chọn vật liệu chịu nhiệt cho tới thao tác làm chảy vàng đều phải đạt độ chính xác gần như tuyệt đối.

Trong quá trình sáng tác, vàng dạng lỏng được nhỏ giọt và phủ thành nhiều lớp trên nền kim loại để tạo nên đường nét, đồng thời liên kết các hạt vàng bột. Chính sự kết hợp này tạo ra hiệu ứng ánh sáng đặc biệt – thứ ánh sáng thay đổi liên tục theo góc nhìn, khiến bức tranh như đang chuyển động.

Công đoạn xử lý nhiệt giữ vai trò quyết định đối với toàn bộ cấu trúc thị giác của tranh. Họa sĩ sử dụng đèn khò với mức nhiệt được kiểm soát chặt chẽ để làm chảy từng lớp vàng. Ở mỗi ngưỡng nhiệt khác nhau, vàng lại biến đổi sắc độ, tạo nên những hiệu ứng ánh sáng riêng biệt.

Thiên Hải cho rằng, trạng thái tinh thần của người nghệ sĩ ảnh hưởng trực tiếp tới tác phẩm. Chỉ khi giữ được sự tĩnh tại trong tâm trí, người sáng tạo mới có thể điều khiển ngọn lửa, kiểm soát sự chuyển động của kim loại nóng chảy và truyền năng lượng vào tranh.

Điểm đặc biệt của tranh họa vàng nằm ở cấu trúc đa tầng. Trước tiên, lớp kim loại nền được oxy hóa nhằm tạo độ “thở” và hiệu ứng khắc sáng. Sau đó, vàng được ép, tán hoặc giậm theo nhịp điệu tạo hình để hình thành các mảng sáng tối khác nhau. Cuối cùng là lớp hình tượng nhằm định hình chiều sâu cảm xúc và nội tâm cho tác phẩm.

"Chính cấu trúc nhiều lớp ấy khiến bề mặt tranh vượt khỏi cảm giác phẳng thường thấy trong hội họa truyền thống. Người xem có thể cảm nhận được chiều sâu không gian, sự biến đổi ánh sáng và cảm giác chuyển động liên tục trên cùng một tác phẩm" - anh khẳng định.

Không chỉ gây chú ý về kỹ thuật, tranh Thiên Hải còn mang màu sắc tâm linh và văn hóa phương Đông rõ nét. Bộ sưu tập 113 tác phẩm của anh trải rộng trên nhiều chủ đề như tôn giáo, Phật giáo Mật Tông, Đạo Mẫu, phong thủy, phong cảnh, tĩnh vật hay “Mã đáo thành công”.

Là chuyên gia trong lĩnh vực tài chính, Giáo sư Hà Tôn Vinh dành sự quan tâm đặc biệt cho dòng tranh này. Ông cho rằng tranh họa vàng của Thiên Hải là dấu ấn sáng tạo hiếm thấy của mỹ thuật Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế.

Giáo sư Hà Tôn Vinh chia sẻ, trong nhiều năm làm việc cho Ngân hàng Thế giới và đi qua khoảng 130 quốc gia, tham quan nhiều bảo tàng lớn trên thế giới, ông chưa từng bắt gặp loại hình hội họa nào tương tự. Theo ông, việc kết hợp vàng với công nghệ xử lý vật liệu đã tạo nên một phong cách vừa giàu tính sáng tạo vừa có giá trị thẩm mỹ đặc biệt.

Trong khi đó, Chủ tịch Hội Mỹ thuật Việt Nam – họa sĩ Lương Xuân Đoàn đánh giá Thiên Hải là một trong những nghệ sĩ có đóng góp đáng chú ý cho sự vận động của mỹ thuật hiện đại Việt Nam. Theo ông, việc theo đuổi con đường nghệ thuật gắn với yếu tố tâm linh và văn hóa truyền thống không chỉ cần tài năng mà còn đòi hỏi “căn duyên” cùng niềm tin sâu sắc.

“Qua các tác phẩm của Thiên Hải có thể cảm nhận rõ không gian văn hóa tâm linh của đạo Phật và tín ngưỡng thờ Mẫu Việt Nam. Đó là dấu hiệu của chiều sâu nội tâm và sự dấn thân nghệ thuật mà không phải nghệ sĩ đương đại nào cũng đủ kiên trì theo đuổi”